Personen hijsen in werkbak of manbak? 

Wat is een werkbak?

Een werkbak is een bak die speciaal is ontworpen om veilig werk op hoogte te verrichten. De bak is rondom voorzien van hekwerken, om te voorkomen dat een persoon eruit kan vallen of klimmen. Daarnaast zijn er ook werkplatforms die gebruikt worden voor werkzaamheden, waarbij het hekwerk aan één zijde geopend kan worden. Dit type platform wordt vaak ingezet voor handmatig laden en lossen van goederen. In zulke gevallen zijn er altijd extra technische en gedragsonafhankelijke maatregelen aanwezig om valgevaar op hoogte te voorkomen. Werknemers mogen ook nooit “op hoogte” uit de werkbak/ manbak stappen.

Wanneer mag je een manbak of werkbak gebruiken? 

Bij werkzaamheden op hoogte geldt als belangrijke regel dat je personen alleen mag hijsen in arbeidsmiddelen die hiervoor speciaal zijn ontworpen. Denk aan een hoogwerker of een laagwerker. Deze middelen zijn veilig en bedoeld voor het hijsen en heffen van personen. Maar soms is het onmogelijk om een reguliere hoogwerker in te zetten. Bijvoorbeeld op lastig bereikbare locaties of in geval van een calamiteit, waarbij snel handelen noodzakelijk is en er geen hoogwerker beschikbaar is. Alleen in dit soort incidentele gevallen mogen werk- of manbakken worden gebruikt.

Manbak verboden bij regulier gebruik

Hoewel de regels over het gebruik van een manbak of werkbak duidelijk zijn, blijkt in de praktijk dat deze vaak ongeoorloofd worden ingezet. Dat komt doordat hijskranen en verreikers meestal al aanwezig zijn op bouwplaatsen, terwijl een hoogwerker vaak niet direct beschikbaar is of niet vooraf wordt meegenomen. Het lijkt dan eenvoudiger om een kraan met werk- of manbak te gebruiken. Toch is dit in strijd met de regels voor manbakken. Het gebruik van een manbak is namelijk niet toegestaan bij regulier werk op hoogte; het hijsen van personen met een manbak is alleen toegestaan bij incidenteel gebruik en als er aantoonbaar geen ander arbeidsmiddel geschikt/bruikbaar is. Voor standaardgebruik is een manbak daarom verboden volgens de wetgeving.

Belangrijke wijzigingen in de wetgeving (2020)

Maar zoals gezegd heeft personen hijsen in een werk- of manbak nooit de eerste voorkeur. Voor meer duidelijkheid en uniformiteit werden de voorwaarden voor de inzet van werk- en manbakken in 2020 aangescherpt in het Arbeidsomstandighedenbesluit, artikel 7.23d¹. Toepassing werkbakken en werkplatforms'. Dit waren de meest ingrijpende wijzigingen: 

• Je moest 3 dagen vóór de inzet van de werk- of manbak een melding doen bij de Nederlandse Arbeidsinspectie.
• Je moest het werkplan laten toetsen door een geregistreerde hoger veiligheidskundige.
• Je mocht alléén gebruikmaken van een werk- of manbak als de windsnelheid niet meer bedroeg dan 7 meter per seconde.

Over deze punten ontstond veel weerstand. Want een werk- of manbak wordt juist vaak voor ad hoc werkzaamheden gebruikt. Met de meldingsplicht, werd dat onmogelijk gemaakt. Bovendien was deze wijziging primair ontstaan omdat er met name in de asbestsanering veelvuldig van deze werkmethode gebruik werd gemaakt. Plus: voor elke inzet een werkplan opstellen en laten toetsen door een geregistreerde hogere veiligheidskundige kost extra tijd (en geld). Daarbij kwam ook nog dat veel plannen na toetsing door een geregistreerde hoger veiligheidskundige nog steeds niet in orde waren. Er werden namelijk veel zaken “aangenomen” in plaats van dat men het gewijzigde artikel volledig had doorgenomen. Zo ontbraken in veel werkplannen de verplichte mogelijkheden tot evacueren uit de manbak. En bij de wijziging over de windsnelheid stond geen duidelijk meetpunt gedefinieerd (was dit beneden gemeten, of in de bak op hoogte?).

Er waren ook veel misverstanden. Velen dachten dat de inzet van een werk- of manbak helemaal niet meer was toegestaan, bijvoorbeeld.

Versoepeling in 2021: Wat is er veranderd? 

Dit leidde ertoe dat in 2021 het desbetreffende artikel op een aantal punten opnieuw werd gewijzigd:

• Je moet uiterlijk 2 dagen voor de inzet van een werk- of manbak een melding doen bij de Nederlandse Arbeidsinspectie. In het geval van een calamiteit is er de mogelijkheid om kort voor aanvang van de werkzaamheden, minder dan 2 dagen, een melding te doen of achteraf (een calamiteit is namelijk nooit gepland). In dit geval dient de werkgever over een RI&E te beschikken. De RI&E dient in dit geval als basis voor de rechtvaardiging van de inzet van een werkbak of werkplatform, wanneer er bij een calamiteit geen werkplan opgesteld kan worden.
• In de praktijk is het mogelijk dat bepaalde werkzaamheden, op verschillende locaties, waarbij de omgevingsfactoren identiek zijn, zodanig vergelijkbaar zijn dat een werkplan dat is opgesteld en beoordeeld door de werkgever voor al deze gelijke werkzaamheden toepasbaar is. Als dit werkplan in alle gevallen in overeenstemming is met de feitelijke situatie ter plaatse, de aard en de inrichting van het werk waar de werkzaamheden zullen worden verricht en de gegeven omgevingsfactoren, voldoet dat ook aan de voorschriften in artikel 7.23d, derde lid. Een werkgever mag zich hierbij laten ondersteunen door een deskundige.
• Het werkplan moet worden getoetst door een specialist (dit is veel algemener dan een geregistreerde veiligheidskundige).
• Je mag gebruikmaken van een werk- of manbak als de windsnelheid niet meer bedraagt dan 13,8 meter per seconde, gemeten vanaf het hoogste punt van het hijswerktuig. Er is dus een duidelijk meetpunt gegeven én de maximale windsnelheid is verhoogd.

Hoe voldoe je aan de regels? 

Het komt er dus op neer dat de inzet van een werk- of manbak als uitzondering geldt. Wanneer is de inzet hiervan nu wél ‘gerechtvaardigd’, en wanneer niet? Hiervoor is een leidraad ontwikkeld. Download ons beslisschema! 

¹ Het gaat om Artikel 7.23d. van het Arbeidsomstandighedenbesluit